WRI Türkiye Ulaşım & Yol Güvenliği Kıdemli Yöneticisi Celal Tolga İmamoğlu, “Kabin Boşalıyor: AI Ekrandan Çıktı, Şantiyeye İndi” başlıklı yazısında, yapay zeka destekli otonom iş makinelerinin şantiyelerde kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte iş güvenliği anlayışının da değişeceğine dikkat çekiyor. İmamoğlu, operatörün kabinden çıkmasının bazı riskleri azaltabileceğini ancak güvenlik sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını belirterek, özellikle yol şantiyelerinde insan-makine etkileşiminin yeni bir güvenlik yaklaşımı gerektireceğini vurguluyor.
Daha birkaç yıl önce yapay zekadan bir e-postayı düzeltmesini ya da uzun bir metni özetlemesini istiyorduk. Evde robot süpürgeye salonu bırakıyor, arabada park asistanının direksiyonu çevirmesine alışıyorduk. Şimdi aynı teknoloji çok daha ağır bir işe talip: ekskavatör kullanmaya.
31 Temmuz 2026’da Komatsu ve AIM Intelligent Machines, buldozer ve hidrolik ekskavatörlerde otonom çalışma teknolojisini Japonya ve ABD’deki gerçek operasyonlara taşımak üzere stratejik ortaklıklarını açıkladı. Komatsu’ya göre iş birliği ABD’de ticari uygulama aşamasına gelmiş durumda ve otonom makineler müşteri sahalarında çalışıyor.
17 Ağustos 2026’da Bedrock Robotics bir adım daha dikkat çekici bir gelişme duyurdu. Şirketin ekskavatörleri ABD’deki birden fazla ticari şantiyede kabinde operatör olmadan çalışmaya başladı. Buradaki fark şu: ekskavatör çalışıyor, ama kabinde onu kullanan kimse yok.
Asıl soru da bundan sonra başlıyor: Kabin boşaldığında şantiye daha mı güvenli oluyor?
İlk bakışta cevap evet gibi görünebilir. Operatörü ağır makinenin içinden çıkarmak; devrilme, çarpışma veya tehlikeli çalışma alanlarına fiziksel olarak girme gibi bazı riskleri azaltabilir. Ancak insanı kabinden çıkarmak, riski ortadan kaldırmıyor. Riskin biçimini değiştiriyor.
Bugünkü sistemler bunun için sensörler, kameralar ve LiDAR gibi teknolojiler kullanıyor. Örneğin Bedrock’un sistemi, bir kişi veya nesne makineye tehlikeli biçimde yaklaştığında otomatik olarak durabiliyor. Kontrollü bir şantiyede bu önemli bir güvenlik katmanı.
Ama yol şantiyesi çok daha zor bir sınav
Yol güvenliği denetimlerinde sahada gördüğümüz sorun çoğu zaman planda veya çizimde görünen değil, birkaç saniye içinde gelişen durumdur: bariyerin arkasından çıkan bir yaya, çalışma alanına giren bir motosiklet, rotasından sapan bir kamyon ya da işaretçinin el hareketiyle aniden değişen trafik akışı. İnsan operatör bugün bütün bu karmaşayı okuyarak karar veriyor. Otonom bir iş makinesinin de yalnızca önündeki engeli görmesi değil, bu karmaşanın içinde güvenli davranması gerekecek.
Bu nedenle geleceğin şantiyesinde güvenlik denetimi de değişmek zorunda kalabilir. Bugün makinenin kör noktalarına, yaya güzergahlarına, bariyerlere veya geçici trafik düzenine bakıyoruz. Yarın bunlara makinenin neyi görebildiğini, nerede duracağını ve beklenmedik bir durumda insanla nasıl etkileşeceğini de eklememiz gerekecek.
Operatör de tamamen ortadan kaybolmayabilir. Rolü kabinin içinden sistemi izleyen, gerektiğinde müdahale eden ve belki aynı anda birden fazla makineyi yöneten bir noktaya kayabilir. Yani otomasyonun hikayesi insanın makineden çıkarılmasından ibaret değil; insan ile makine arasındaki iş bölümü yeniden kuruluyor.
Kabin boşalıyor olabilir. Ama güvenliğin sorumluluğu hiçbir yere gitmiyor.
